Onderzoek door BuZa

De rol van het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa) in het onderzoek blijft echter onderbelicht. BuZa namelijk heeft zelf dit onderzoek verricht. Bij het lezen van het rapport (website BuZa) valt op dat het is van een medewerker aan zijn hoogste baas, de secretaris-generaal. Het rapport is op BuZa papier. Dat is opmerkelijk. 

BuZa niet onafhankelijk – deel 1 theorie

Een belangrijke stelregel is dat een onderzoeker onafhankelijk moet zijn. Normaliter zal de werkgever een onderzoek verrichten. En BuZa doet dat naar haar (met onbetaald verlof zijnde) medewerker. Maar deze medewerker is nu lid van de 2de Kamer. De 2de Kamer controleert de regering en stelt de budgetten vast. En vervolgens kan BuZa binnen de kaders van het parlement en met dat geld aan de slag. BuZa staat niet onafhankelijk t.o.v. een kamerlid en dit onderzoek heeft daarmee de schijn van belangenverstrengeling. 

BuZa niet onafhankelijk – deel 2 de praktijk

Dat klinkt wellicht nog wat theoretisch, maar laat ik het wat concreter maken. Voor BuZa (en de ambassade in Kaboel) was de inzet van de politie-opleiders in Afghanistan van groot belang. Het kabinet heeft haar uiterste best moeten doen voor een parlementaire meerderheid omdat de PVV tegen was. Voor die meerderheid was GroenLinks nodig. Premier Rutte heeft zijn uiterste best gedaan om GroenLinks mee te krijgen. Dat leidde nog tot “achterkamertjes”van premier Rutte en GroenLinks fractievoorzitter mw. Sap. Er spelen altijd meerdere  belangen een rol in het krachtenveld van kabinet, kamer en ministeries. En in dit krachtenveld draagt dit onderzoek de schijn van belangenverstrengeling met zich mee.

De oplossing – deel 1 Onafhankelijk bureau

Kan het anders? Natuurlijk. Een dergelijk onderzoek had ook gedaan kunnen worden door een onderzoeksbureau. Het handelen van de (ex-) burgemeester van Schiedam, mw. Verver, bijvoorbeeld wordt onderzocht door BING, een onafhankelijk bureau. Een betere manier was dus een onafhankelijk bureau het onderzoek laten uitvoeren.

De oplossing – deel 2 Klokkenluidersorganisatie met onderzoekscapaciteit

Ook kan Den Haag ervoor zorgen dat in Nederland een onafhankelijke onderzoeksinstantie komt. En deze discussie over zo'n klokkenluidersorganisatie en de bevoegdheden is actueel.  Er zijn landen met een organisatie die klokkenluiders helpt en met onderzoekscapaciteit. Hebben we iets vergelijkbaars? Ja, de onderzoeksraad voor Veiligheid voorheen onder leiding van mr. Pieter van Vollenhoven. 

Ter bescherming van de goede naam van alle betrokkenen, in het kader van waarheidsvinding en voor het vertrouwen van de burger in de overheid moeten kabinet en 2de Kamer hier lering uit trekken. 

Michiel Grauss, bestuurslid Netwerk Bedrijfsethiek Nederland