Eenmaal een paar dagen bezig in Kigali, heb ik toch nog wat over die vragen moeten nadenken, vooral omdat mijn studenten absoluut geen twijfels hadden bij de relevantie voor hen van een cursus bedrijfsethiek, integendeel, en zij het ook niet vreemd vonden dat ik uit Nederland kwam om ze daar les in te geven.

Natuurlijk hangt dit alles samen met wat je onder ‘ bedrijfsethiek’ verstaat. Als je het ziet als aan anderen voorschrijven hoe zij zich moeten gedragen, ja, dan kun je je afvragen of het relevant is en vooral ook wat je het recht geeft je zo op te stellen. Maar ik ben geen dominee. Waar het om gaat is anderen te helpen inzicht te krijgen in kwesties die voortkomen uit de vele verantwoordelijkheden die eigen zijn aan bedrijfsleven en organisatie en hen te oefenen in de vaardigheid daar met elkaar productief over te praten. Als je bedrijfsethiek zo opvat, is verschil in achtergrond eerder verrijkend dan problematisch. Mijn studenten waren niet gewend dat iemand uit Europa of de VS met hen wilde praten over kwesties die hen dwarszitten, laat staan met hen wilde kijken naar verbeteringen. De inzichten die zij daarover hadden hebben betekenis ver buiten hun directe werksfeer.

En relevant? Het heeft mij nooit moeite gekost om de relevantie van bedrijfsethiek te bespreken met Afrikaanse studenten (Nederlandse managers en studenten hebben er in mijn ervaring meer moeite mee). Dit is mogelijk zo doordat het belang van kwesties als corruptie, discriminatie, integriteit en verantwoordelijkheidsgevoel, sustainability en relatie tot de samenleving voor hen tastbaarder lijkt te zijn dan in Nederland.

Voorafgaande aan mijn cursussen heb ik mij wel afgevraagd of ik het in Rwanda, mede gezien wat daar tien jaar geleden is gebeurd, wel kon hebben over zaken als gelijke rechten, discriminatie en culturele verschillen; toch belangrijke themata binnen de bedrijfsethiek. Maar het viel mij op dat de studenten – veelal dertigers en veertigers, studerend na werktijd – juist graag over die onderwerpen spraken. Natuurlijk zijn er toch ook wel gevoeligheden, met name met betrekking tot het gebruik van tweedracht versterkende terminologie (de termen ‘Hutu’ en ‘Tutsi’ heb ik niet horen gebruiken). Maar de tragedie van 10 jaar geleden lijkt de meeste Rwandezen de vastbeslotenheid gegeven te hebben om de gezamenlijke problemen – zoals aids, onderontwikkeling, zwakke democratie – ook gezamenlijk te bespreken en aan te pakken. Men loopt bepaald niet om de kwesties heen, al is men er beducht voor dat het aanpakken van de problemen niet moet leiden tot polarisering, zoals waar de indruk van ongelijke behandeling wordt gewekt.

In Nederland hebben wij, zo lijkt het, juist de gewoonte om belangrijke onderwerpen maar liever niet te bespreken (terwijl wij mogelijk tweedracht zaaiende onderwerpen juist niet zo moeilijk vinden). Dat merk je in het lesgeven over bedrijfsethiek. Men voelt zich dan al snel wat ongemakkelijk bij themata als discriminatie, verantwoordelijkheden, integriteit etc. aan te snijden. Toch komt uit dat ongemak juist het leereffect voort.

Voor meningen over het bovenstaande, nodig ik eenieder uit commentaar te plaatsen.

Joop Remmé
www.knowdialogue.nl

» Terug naar Artikelen en stellingen