Re: actie NGO's, vakbonden en anderen

Het lijkt een klassiek mensenrechtendilemma. Bijna iedereen is tegen kinderarbeid, maar veel mensen zijn er ook sterk van overtuigd dat kinderen moeten werken om te kunnen overleven. Het dilemma is echter grotendeels schijn. Het is een mythe dat armoede het voor bijna 250 miljoen werkende kinderen onmogelijk maakt een normale dagschool te bezoeken. In India bijvoorbeeld gaan in twee deelstaten bijna alle kinderen naar school. In een derde deelstaat, Andhra Pradesh, zijn in de afgelopen tien jaar ruim een kwart miljoen kinderen van werk naar het gewone onderwijs verhuisd. Hun ouders zijn meestal arme landarbeiders en behoren tot de laagste kasten.

Wanneer er een norm bestaat, dat kinderen niet behoren te werken maar naar school te gaan, dan wordt van iedereen - overheid, ouders, onderwijzers en werkgevers - verwacht of geëist dat ze naar die norm gaan handelen. Dat betekent onder meer: investeren in het veelal sterk verwaarloosde openbaar onderwijs, analfabete dorpsgenoten helpen bij het invullen van formulieren, geen kinderen meer in dienst nemen, kastevooroordelen bestrijden, oudere kinderen de kans geven via brugonderwijs alsnog naar school te gaan en als onderwijzer nagaan waarom een kind van school wegblijft. Losse op de zgn. 'ernstigste gevallen' gerichte projecten leiden er vaak toe dat de ene groep werkende kinderen wordt vervangen door een andere omdat naar school gaan niet de norm is. De neiging om naar ander werk te zoeken (zie inleiding bij deze discussie) moet dus vervangen worden door het als vanzelfsprekend ervaren besef dat kinderen op school horen te zijn. Het voorbeeld van Andhra Pradesh geeft aan dat deze verschuiving van oriëntatie op zeer grote schaal inderdaad mogelijk is.

De combinatie van werk en school leidt er enerzijds toe dat werk nog steeds als acceptabel wordt beschouwd, terwijl anderzijds de betrokken kinderen in een situatie zitten waarin ze hun energie niet volledig aan hun onderwijsinspanningen kunnen wijden. Het werk slokt immers al een deel van die energie op. Daarom dient een situatie van volledig dagonderwijs zonder werkverplichtingen te worden gerealiseerd.

Soms doet en NGO alsof het allemaal erg zwart- wit ligt. Daar zijn twee problemen mee: 1) klopt dat wel? en 2) wie is de NGO om namens mensen in ontwikkelingslanden van die zwart/wit uitspraken te doen?
Kinderarbeid kent veel aspecten: leeftijd, type werk, omvang van het werk, economische omstandigheden, culturele normen, etc. Wij zijn er in Nederland helemaal niet bezorgd om als een kind van 14 een krantenwijk heeft of in een tv serie meespeelt. Daar zijn wij mede niet bezorgd om omdat dat kind het meestal zelf wil: de krantenwijk levert inkomsten waarmee het kind leuke dingen kan doen. Een kind van 8 zien wij dat niet graag doen. Ook in andere landen hangt het er maar net van af hoeveel uren het kind aan werk besteedt, wat de aard van het werk is of het werk het bezoeken van een school bemoeilijkt (of juist mogelijk maakt). Bij kinderarbeid denken we vaak aan "sweatshops" waar kinderen van amper 10 lange dagen maken onder ongezonde omstandigheden. Die mensonterende gevallen bestaan en verdienen onze aandacht. Maar de meeste kinderarbeid gebeurt in de landbouw (ook in Nederland gaat een boerenzoon na school nog een paar uur het land op) en die arbeid is voor het gezin van dat kind broodnodig. Met andere woorden, het gaat er maar net om wat de aard van het werk is en wat de gevolgen van dat werk zijn voor het kind.

Moreel gezien gaat het bij kinderarbeid primair om de belangen van het kind en secundair om de belangen van andere betrokkenen, zoals de ouders van het kind. Daarmee komen we bij een klassiek stakeholder-probleem: de belangrijkste stakeholder kan zich maar moeilijk uitspreken (afhankelijke situatie, minderjarig, analfabeet) en degenen die het kind vertegenwoordigen (ouders) hebben conflicterende belangen. Maar dat wil nog niet zeggen dat medewerkers van een NGO vanuit Nederland de belangen van dat kind beter kunnen behartigen. En hebben die NGO mensen soms geen conclicterende belangen?